Deze werkvorm maakt deel uit van het gezamenlijke dossier over de schaduwoorlog, dat is ontwikkeld door de Atlantische Commissie en TerInfo om leerlingen bewust te maken van de dreiging van hybride oorlogsvoering. Meer artikelen en werkvormen vind je hier.
In deze werkvorm spelen leerlingen de serious game Join the Dark Side, waarin ze in de schoenen stappen van een extremistische ronselaar en proberen iemand te radicaliseren. Op deze manier maken ze kennis met de technieken die online ronselaars gebruiken om mensen te beïnvloeden en voor zich in te zetten als wegwerpspionnen. Dat overkwam twee zeventienjarige Nederlandse jongeren, die in september 2025 werden gearresteerd omdat ze worden verdacht van spionage in opdracht van een Russische hackersgroep (een goed voorbeeld van een hybride activiteit in de schaduwoorlog). Om leerlingen inzicht te geven in hoe deze jongens werden gerekruteerd, lezen leerlingen een artikel uit NRC en gaan ze op zoek naar parallellen met technieken uit de game. Hierdoor zullen leerlingen sneller beïnvloedingstechnieken van (extremistische) ronselaars herkennen en zich hiertegen kunnen wapenen.
Tijd
50 minuten
Niveau
Dit is een verdiepende (***) werkvorm, geschikt voor onderbouw havo/vwo, bovenbouw vmbo, havo/vwo en mbo. Deze werkvorm is ook beschikbaar op uitdagend (****) niveau.
Leerdoelen
Aan de hand van deze werkvorm…
- …leren leerlingen dat bepaalde online en offline acties strafrechtelijke gevolgen kunnen hebben.
- …leren leerlingen over de rol die wegwerpspionnen spelen in hybride oorlogsvoering.
- …weten leerlingen hoe de psychologische manipulatietechnieken van extremistische ronselaars werken.
- …kunnen de leerlingen psychologische manipulatietechnieken van extremistische ronselaars herkennen.
Benodigdheden
- Print de werkbladen (zie downloads).
- Download de PowerPoint (zie downloads).
- Download en print voor alle leerlingen het artikel Havo-scholier ging op pad voor ‘coole’ pro-Russische hackers uit NRC.
- De leerlingen hebben een laptop, tablet of telefoon nodig om de game te kunnen spelen.
Voorbereiding
- Lees de toelichting bij de werkvorm door.
- Speel de game van tevoren zelf en lees het artikel uit NRC.
- Zet de PowerPoint klaar.
- Deel de URL van de game (jointhedarksidegame.com) met de leerlingen. Gebruik het wachtwoord darkside om in te loggen.
- Print de werkbladen (voor elk tweetal een werkblad).
- Print het artikel (voor elke leerling een artikel).
Toelichting bij de werkvorm
Stap 1: Introduceren game en uitleggen werkvorm (5 minuten)
Leg de leerlingen uit dat ze vandaag eerst een game gaan spelen en daarna een artikel lezen en een werkblad invullen. Dit gaat allemaal over het thema online rekrutering. Wat dat betekent komen ze in de werkvorm te weten.
De leerlingen gaan de game Join the Dark Side! spelen. Ze kruipen in de huid van Agent X, een extremistische ronselaar van de fictieve, extremistische organisatie: het Anti-IJskap Front (AIJF), om met psychologische manipulatietrucs iemand zover te krijgen om een aanslag te plegen voor het AIJF.
Leg uit wat de leerlingen in deze les gaan doen en bespreek aan de hand van de slides onderstaande punten:
- Gebruik slide 2. In de game gaan de leerlingen aan de slag als Agent X, de hoofdronselaar van het Anti-IJskap Front (AIJF). Deze organisatie vindt dat de mensheid kwaadaardig is en de planeet niet verdient. Daarom wil het AIJF de wereld redden door al het ijs op de wereld te laten smelten, zodat de natuur kan helen zonder menselijke invloeden. Om dit te doen heeft het AIJF heel wat mensen nodig. Daarom gaan de leerlingen die mensen zoeken en ze overtuigen om een aanslag te plegen voor het AIJF. Vraag aan de leerlingen of het duidelijk is wat het AIJF is en wat ronselen is. Ronselen is het zoeken en (vaak op een listige manier) overtuigen van mensen om iets te doen. In dit geval dus om de AIJF te helpen bij het plegen van een aanslag.
- Gebruik slide 3. Jullie gaan je dus verplaatsen in de rol van een ronselaar van het AIJF, Agent X. Dit voelt misschien heel onwennig. Toch is het belangrijk om te beleven hoe het is om mensen te ronselen voor een terroristische organisatie. Vraag de leerlingen waarom ze denken dat de makers van het spel hebben gekozen om leerlingen in de rol van Agent X te plaatsen. Wat kunnen ze van het spel leren? Bespreek dit kort en kom er na het spelen van de game op terug.
- Gebruik slide 4. Hoe werkt de game? In de game krijgen de leerlingen steeds twee of meer ‘antwoordopties’ om uit te kiezen. De keuzes die je maakt in de game bepalen je score. Linksboven zie je je score. Je score gaat omhoog als je iets goed doet en omlaag als je iets niet goed doet. Daarnaast staat een ‘geloofwaardigheidsmeter’ die laat zien in welke mate de persoon die je probeert te ronselen je vertrouwt. Deze meter gaat ook omhoog of omlaag afhankelijk van je keuzes in het spel. Als de ‘geloofwaardigheidsmeter’ op 0 staat, is het spel klaar en heb je verloren.
- Gebruik slide 5. De game bestaat uit vier levels. Per level krijgt de speler bij succesvolle afronding een badge. Bij vier badges is het spel afgelopen.
Vraag de leerlingen of alles duidelijk is en of ze nog vragen hebben.
Stap 2: Game spelen (20 minuten)
Gebruik slide 6 of deel de URL van de game (jointhedarksidegame.com) en het wachtwoord darkside om in te loggen. De leerlingen krijgen 20 minuten de tijd om de game te spelen. Dat is 5 minuten per level. Loop de klas rond, beantwoord vragen waar nodig en help leerlingen die vastlopen. Zorg ervoor dat leerlingen niet te lang (dus langer dan 5 minuten) blijven hangen in een level. Het gaat om hun eerste gevoel. Ze kunnen de game dus snel spelen. Na 20 minuten begin je aan de bespreking. Leerlingen die nog niet klaar zijn, kunnen de game eventueel later thuis spelen. Zorg dat de leerlingen hun score aan het einde van de game (of 20 minuten) opschrijven. Eerder klaar? Laat de leerlingen alvast het artikel lezen.
Stap 3: Game nabespreken (5 minuten)
Vergelijk klassikaal de scores van de leerlingen. Doe dit bijvoorbeeld door de klas door te lopen en de high scores op het bord te schrijven. Vraag ze wat ze denken dat een hoge en lage score betekent. Een hogere score betekent dat je het goed hebt gedaan in de game. Je begrijpt dus hoe extremistische ronselaars nieuwe leden ronselen en waar ze daarbij op letten. Dit is fijn, omdat je het in het vervolg goed kan herkennen als iemand zoiets bij jou probeert. Een lage score betekent net zo goed dat je het goed hebt gedaan. Het is namelijk heel logisch dat je het lastig vindt om in de huid te kruipen van een ronselaar, en dat dit onnatuurlijk aanvoelt. Het doel van de game was om te leren over hoe ronselaars te werk gaan.
Stel vervolgens onderstaande vragen:
- Wat vond je van de game?
- Wat vond je ervan om in de schoenen van een ronselaar te stappen?
- Had je hier moeite mee?
- Wat denk je dat je kunt leren van deze game?
Stap 4: Artikel lezen en werkblad invullen (15 minuten)
Het AIJF en Agent X bestaan niet, maar in het echte leven zijn er ook ronselaars actief op online. Een voorbeeld hiervan leren de leerlingen kennen in de volgende opdracht. Geef elke leerling dit artikel en elk duo een werkblad. Laat de leerlingen het artikel lezen en de vragen op het werkblad in tweetallen beantwoorden. Loop de klas rond en help waar nodig.
Stap 5: Opdracht nabespreken (5 minuten)
Bespreek de vragen op het werkblad. Laat verschillende leerlingen aan het woord en vul aan met:
Antwoorden
1. Wie is Agent X (de online ronselaar) in het artikel?
Belgian Dude, een anonieme pro-Russische hacker.
2. Waarom zijn E. en L. opgepakt?
Omdat ze verdacht werden van spionage. Ze hebben namelijk in opdracht van een ‘aan de Russische overheid gelieerde’ hackersgroep met een speciale app (een zogenoemde wifi-sniffer) informatie verzameld over draadloze netwerken in de ambassadewijk van Den Haag. Met deze informatie zou je een hotspot kunnen nabootsen, waarmee wifi-gebruikers op een namaak-netwerk van de Russische hackers terecht konden komen.
3. Noem twee overeenkomsten tussen hoe jij in de game als Agent X aan de slag ging en hoe Belgian Dude met E. omgaat.
- De gesprekken zijn online en beginnen heel onschuldig. Ze praten over E.’s leven en interesses. Na een tijdje verandert Belgian Dude, net zoals Agent X, van toon. Ze worden dwingender en zelf dreigend.
- Voor de ronselaars is het niet genoeg dat hun doelwitten alleen online chatten. Ze moeten in het echte leven actie ondernemen.
- Op het moment dat iemand wil stoppen of een opdracht weigert, zorgen zowel Agent X als Begian Dude dat diegene zich blijft inzetten. Bijvoorbeeld door dwang toe te passen.
- Zowel je doelwit in de game als E. krijgt eerst een simpele opdracht. Daarna is er geen weg meer terug. De doelwitten worden onder druk gezet en zijn bang dat de ronselaar iets bekend maakt van hun persoonsgegevens of daden.
4. Vind jij het terecht dat de jongens zijn opgepakt, in de jeugdgevangenis hebben gezeten en mogelijk een gevangenisstraf krijgen?
Eigen antwoord, mogelijke elementen die kunnen terugkomen: de psychologische impact op E. en L., het belang dat ze de ernst van hun daden inzien en/of de impact van hun daden op de Nederlandse veiligheid. Hoewel hij misschien niet wist hoe de hackersgroep precies in elkaar zat, wist hij wel dat hij iets deed wat niet mag. Zo gebruikte hij een VPN-verbinding zodat zijn IP-adres moeilijk getraceerd kon worden door inlichtingendiensten.
