Cees Homan is veiligheidsdeskundige
In het kort:
- De in 2011 ingezette Amerikaanse draai naar Azië is grotendeels mislukt. De economische en bestuurlijke pijlers zijn ingestort, terwijl de militaire pijler is uitgehold omdat de VS geopolitiek afgeleid bleven door crises in het Midden-Oosten en de oorlog in Europa.
- China ligt op koers om zijn militaire doelen te halen. Met een scheepsbouwcapaciteit die 232 keer groter is dan de Amerikaanse, een explosieve groei naar meer dan 1.000 kernkoppen en hypersonische anti-scheepsraketten kan China buitenlandse interventie binnen 1.500 tot 2.000 zeemijl van zijn kust effectief neutraliseren.
- Beijing dwingt zijn claims in de Zuid-Chinese Zee af via ‘grijzezone-tactieken’. Door de inzet van de kustwacht en maritieme milities oefent China maximale druk uit op Taiwan en andere buurlanden, zonder dat dit direct tot een openlijk militair conflict leidt.
De roemruchte Amerikaanse ‘pivot to Asia’ is grotendeels mislukt en China ligt op koers met een grote militaire inhaalslag. De VS en zijn bondgenoten moeten deze militaire opbouw niet uit het oog verliezen.
In de Amerikaanse “National Security Strategy” (NSS) van het Witte Huis krijgt het Westelijk Halfrond de hoogste prioriteit. (1) China wordt in dit document voornamelijk als een economische concurrent beschouwd. Maar in de ”National Defense Strategy” (NDS), die 23 januari jl. het licht zag, krijgt de Chinese militaire dreiging een hogere prioriteit. (2) In “Military and Security developments, Involving The People’s Republic of China”, een publicatie van het Amerikaanse Ministerie van Defensie van 23 december jl., is deze dreiging in meer detail uitgewerkt. (3)
Ondanks uitvoerige zuiveringen in de Chinese militaire top en de lopende disciplinaire onderzoeken die kortdurende turbulentie veroorzaken binnen de militaire en defensie-industrie, concludeert het rapport dat China vooruitgang boekt richting het “Centennial Military Building Goal” van Xi Jinping en de bijbehorende capaciteiten voor oorlogvoering tegen Taiwan. In 2027 moet de PLA in staat zijn om een “strategische beslissende overwinning” op Taiwan te behalen, een “strategisch tegenwicht” tegen de VS op nucleaire en andere strategische gebieden te vormen en “strategische afschrikking en controle” tegen andere landen in de regio. (4) Er is dan ook veel vooruitgang in het verbeteren van de nucleaire positie, conventionele aanvallen over lange afstand en de capaciteit en veerkracht van ondersteunende middelen.
1000 kernkoppen
Xi heeft kernwapens duidelijk als middelpunt van zijn doelstellingen verheven, waardoor Amerikaanse en geallieerde opties worden beperkt en Taiwan met geweld wordt omsingeld.
China onder Xi voert een historisch snelle nucleaire opbouw uit, waarbij het in dit decennium van enkele honderden operationele kernkoppen van de huidige 600+ naar meer dan 1.000 gaat, terwijl de PLA tegelijkertijd zijn nucleaire triade diversifieert. China verhoogt tegelijkertijd ook de overbrengingsmiddelen en responsiviteit.
De Chinese raketvoorraad weerspiegelt toenemende operationele diepte en redundantie. (4) China beschikt over een groeiend, steeds gevarieerder raketarsenaal, dat conventionele, dual-capable en nucleaire systemen omvat in zowel korte als middellange en intercontinentale categorieën. De Chinese DF-27 wordt nu ingezet met verschillende varianten, waaronder een antischeepsraket en een conventioneel bewapende intercontinentale ballistische raket die het noordwesten van de Verenigde Staten bereikt. DF-27-varianten vormen daarmee China’s vierde familie van grondgelanceerde antiballistische raketten, na de DF-17, DF-21D en DF-26. (5)
Voortdurende operaties
China’s geïntegreerde commando-, controle-, communicatie-, informatie- en targeting-onderneming ondersteunt een steeds veerkrachtiger en responsiever kill chain. De Chinese overheid investeert in detectie ver buiten de eerste eilandketen. Deze loopt langs tussengelegen eilandjes van Japan, via Taiwan en Filippijnen naar Indonesië). Op basis hiervan wordt verondersteld, dat in een operatie om buitenlandse militaire betrokkenheid tegen te gaan, kinetische aanvallen door de Chinese krijgsmacht waarschijnlijk effectief zouden zijn binnen 1.500-2.000 zeemijl van het Chinese vasteland.
Uitgebreide glasvezelkabels verbinden de Chinese faciliteiten op het vasteland met posten in de Zuid-Chinese Zee. Zo is de militaire infrastructuur nu ingebed in de Spratly– en Paracel-fortificaties van China. Dit maakt voortdurend commando, inlichtingen, doelondersteuning, logistiek en dwingende maritieme operaties mogelijk.
Deze kaart is gegenereerd met behulp van AI.
Dwang in de nabije zone, toegang tot verre zeeën
De operaties van de Chinese Coast Guard (CCG) en Gewapende Macht Maritieme Militie (PAFFM) worden beschouwd als onderdelen van gecoördineerde dwang in samenwerking met de Chinese marine. Dit is belangrijk omdat Beijing de maritieme gebieden en eilanden die het onder de negenstreeplijn claimt als eigen grondgebied ziet en dus als een intern veiligheidsprobleem. De CCG heeft een extra unieke missie, bekend als ‘right enforcement operations’, waarbij zij betwiste wateren ingaat, een zichtbare aanwezigheid onderhield en de pogingen van andere staten om die wateren te beheren betwistte. (6)
De PAFMM of Visserijmilitie is de kleinste van de drie maritieme strijdkrachten die worden ingezet bij Chinese zeepatrouilles. (7) De PAFMM neemt deel aan anti-toegangs- en gebiedsontkenningsmissies in gebieden van de Stille Oceaan die door China worden geclaimd. Door gebruik te maken van wetshandhavers en “civiele” vissersvaartuigen kan de Volksrepubliek China “grijze zone”-tactieken toepassen, waardoor een militair conflict wordt voorkomen en toch haar maritieme claims worden nagejaagd en afgedwongen.
Kleine blauwe mannetjes
Omdat ze naar verluidt opereerden in de Zuid-Chinese Zee zonder duidelijke identificatie, worden ze soms aangeduid als de “kleine blauwe mannetjes”, een term bedacht door Andrew S. Erickson van het US Naval War College, die verwijst naar Rusland’s “kleine groene mannetjes” tijdens de annexatie van de Krim in 2014. Er wordt vermeld dat sommige militaire schepen nabij Scarborough Shoal wit waren geschilderd om op de romp van de Chinese kustwacht te lijken. Het aantal militaire schepen bereikte een hoogtepunt in juli 2022, toen ongeveer 400 schepen werden ingezet in de Zuid-Chinese Zee.
Xi’s doel voor 2027 is een “waypoint to a waypoint“. Beijing werkt immers tegelijkertijd aan het voltooien van zijn gewenste militaire structuur tegen 2035 om uiteindelijk over ongeëvenaarde militaire capaciteiten tegen 2049 te beschikken. Naast China’s bestaande ondersteuningsbasis in Djibouti beschikt het land over een logistiek- en trainingscentrum op de marinebasis Ream in Cambodja. China identificeert daarnaast 21 potentiële gastlanden die het overweegt voor toekomstige toegang of logistieke regelingen.
Vliegkampschepen
China streeft tegen 2035 naar de bouw van zes vliegkampschepen boven de drie die het al heeft: in totaal negen. (8) Dit plan betekent dat China vliegkampschepen meer dan twee keer zo vaak bouwt als de VS, dat van plan is er in dezelfde periode slechts drie te bouwen. Maar de VS is ook van plan om de komende jaren drie vliegkampschepen uit te faseren, wat betekent dat Amerika in 2035 elf van zulke schepen zal hebben en China negen. Omdat China waarschijnlijk zijn marine in Azië zal concentreren, zullen Chinese vliegkampschepen in de Stille Oceaan de Amerikaanse overtreffen.
Onderzeeboten
De Chinese marine telt 70 onderzeeboten. In 2035 zullen dat er 80 zijn. De Amerikaanse marine heeft er 67, en 66 in 2054. (9) De Verenigde Staten exploiteren 66 nucleaire onderzeeërs, vergeleken met de 12 van China. Het grote verschil is dat het overgrote deel van de Amerikaanse boten (66) nucleair voortgestuwd wordt (geluidsarm) en 58 Chinese boten nog overwegend conventionele voortstuwing hebben (niet geluidsarm). Geschat wordt dat in 2035 40 van de 80 Chinese boten over nucleaire voortstuwing beschikken.
De Chinese marine telt 312 schepen, de Amerikaanse marine 221. Veel van de Amerikaanse schepen zijn kwalitatief beter en het totale tonnage van de Amerikaans vloot is groter dan die van de Chinese marine. Daartegenover staat dat de Chinese scheepsbouwcapaciteit verreweg de grootste ter wereld is, en 232 maal groter is dan de Amerikaanse scheepsbouwcapaciteit. (10)
Mislukte draai naar de Indo-Pacific
Als tegengewicht tegen de opkomst van China introduceerde de regering-Obama reeds in 2011 met veel publiciteit de ‘pivot’ (draai) naar Azië om te voorkomen dat China de regionale orde zou gaan beheersen. De beleidsaanpassing berustte op 3 pijlers: veiligheid, welvaart en goed bestuur.
De eerste pijler sneuvelde grotendeels toen de Senaat het door de regering-Obama voorgestelde Trans-Pacific Partnership (TPP) weigerde te ratificeren. De eerste Trump-regering in 2017 stapte vervolgens helemaal uit het akkoord. De bestuurspijler van de pivot is nog spectaculairder ingestort. Democratie, anticorruptie en mensenrechten werden als belangrijk beschouwd. In de regeringen van Obama en Biden stond de bevordering van democratie en mensenrechten dan ook centraal in het beleid. Dit wekte achterdocht in grote delen van Azië, waar minder dan de helft van de mensen in vrije samenlevingen leeft. De tweede Trump-regering is zwijgzaam geweest over mensenrechten en democratie. Maar Washington gebruikt nu echter economische dwang tegen zijn eigen bondgenoten en partners.
Naarmate de economische en bestuurlijke agenda’s zijn ingestort, rust de pivot op de veiligheidspijler. Niettemin heeft Washington, zelfs op het gebied van veiligheid, niet alles waargemaakt wat het aanvankelijk beloofde. De VS zijn afgeleid gebleven door crises elders in de wereld. Zo is het nooit vertrokken uit het Midden-Oosten en de regering-Biden, geconfronteerd met een grote oorlog in Europa, koos ervoor om Oekraïne te steunen. In het afgelopen jaar zijn topklasse Amerikaanse militaire middelen, carrier strike groups en lucht- en raketverdedigingseenheden, uit de Indo-Pacific gehaald om andere missies te ondersteunen.
Concluderend kan gesteld worden dat het oorspronkelijke idee van de pivot uit 2011 grotendeels mislukt is, en dat de dominantie van de VS in de Indo-Pacific geleidelijk aan tot het verleden gaat behoren. Het realiseren van het doel van deze pivot – te voorkomen dat China de regio gaat beheersen – is dan ook bijzonder onwaarschijnlijk.
Bondgenoten in de regio
De NDS 2026 kan vooralsnog gezien worden als een beslissende en risicovolle herdefiniëring van de Amerikaanse macht in de Indo-Pacific. Een hoeksteen van de NDS is de toezegging om “China in de Indo-Pacific af te schrikken door kracht, niet door confrontatie.” (12) De kern van de NDS is afschrikking door ontkenning langs de eerste eilandketen gecombineerd met een prioriteit voor het thuisland. De verdedigingslinie zal misschien niet eeuwig standhouden, maar kan de Chinese expansie voorlopig beperken.
De afschrikkingsstrategie voor de eerste eilandketen die de NDS bepleit is echter afhankelijk van drie belangrijke Amerikaanse verdragsbondgenoten in de regio: Japan, Zuid-Korea en Australië. Deze landen kunnen meer investeren, maar ze kunnen ook gaan bedenken of de Amerikaanse bescherming betrouwbaar of voorwaardelijk blijft. Als zij concluderen dat Washingtons belangrijkste zorg het isoleren van het thuisland is in plaats van de regionale orde te verdedigen, kan dit resulteren in fragmentatie in plaats van collectieve kracht.
Taiwan als transactionele deal?
De Chinese krijgsmacht blijft zich dus snel moderniseren, waarbij organisatorische turbulentie plaatsvindt naast aanzienlijke capaciteitswinst. (13) Voor de VS en haar bondgenoten is de belangrijkste strategische conclusie dan ook niet ontwrichting binnen de Chinese strijdkrachten, maar aanhoudende vooruitgang richting de ijkpunten in de ontwikkeling van de Chinese strijdkrachten in 2027, 2035 en 2049. Dit met name op het gebied van nucleaire wapens, aanvallen over lange afstand, stringente maritieme operaties en infrastructuur die de netwerken ondersteunt.
Op de recente Chinees-Amerikaanse top waarschuwde de Chinese leider Xi Jinping Trump geen misstappen inzake Taiwan te maken. Al jarenlang sluit China geweld niet uit om Taiwan te veroveren. De vraag die rijst is of Trump Taiwan niet gaat beschouwen als een transactionele deal.
Voetnoten
- ‘National Security Strategy’, White House, November 2025.
- ‘National Defense Strategy’, Department of Defense,23 January 2026.
- ‘Annual Report to Congress: Military and Security Developments’, Involving The People’s Republic of China’, Department of Defense, 23 December 2025.
- Andrew S. Erickson, ‘Latest Pentagon Report: China’s Military Advancing Amid Churn’, War on the Rocks, 9 January, 2026.
- TeamDefenseWatch, ‘China’s Hypersonic Anti-Ship Missiles: Complete Inventory Analysis, Beijing Fields Unprecedented Arsenal of Mach 5+ Ship-Killers Threatening U.S. Naval Supremacy’, Defense Watch, November 30, 2025.
- Kathrin Hille, ‘How China’s coastguard is ‘trying to occupy the ocean’, Financial Times, ‘3 September 2024.
- ‘China: The People’s Armed Forces Maritime Militia (PAFMM)’, Geopolitical Monitor, October 29, 2023.
- ‘Behind China’s race to build aircraft-carriers’, The Economist, Jan 27th 2026.
- ‘Which navy’s better, down where it’s wetter?’, The Economist, May 9th-15th
- Kori Schake, ‘Contending With American Exceptionalism’, IISS, 2026, p. 39.
- Zack Cooper, ‘Asia After America’, Foreign Affairs, March/April 2026.
- Ibid 2.
- Brandon J. Weichert, ‘The Decline of the U.S. Navy Is Real’, The National Interest, August 27, 2024.
Foto: Wikipedia (Members of the People’s Liberation Army Navy (PLAN) marching in front of Tiananmen during the 2025 China Victory Day Parade, website van de President van de Republiek Azerbeidzjan).
