Justin Bassi is algemeen directeur en Bart Hogeveen is directeur Europa van het Australian Strategic Policy Institute (ASPI).
In het kort:
- Volgens Canberra is een volledig zelfstandig defensiebeleid onbetaalbaar en is er geen realistisch alternatief voor Amerikaanse samenwerking rond nucleaire en conventionele afschrikking.
- In plaats van te speculeren over een wereld zonder Amerikaanse steun, kiest Australië juist voor verdieping van de alliantie met de VS. Het leidende principe is ‘een betere bondgenoot zijn’, door de eigen continentale verdediging te versterken.
- Europa kan leren van de Australische aanpak binnen het AUKUS-pact. Waar Europese defensieprojecten vaak vertragen door nationale voorbehouden en regelgeving, laat Australië zien dat strategische urgentie politieke en bureaucratische barrières kan doorbreken om hightech-innovaties te ontwikkelen.
Australië moet niets hebben van het idee dat middelgrote mogendheden zich moeten verenigen en zo om de grootmachten heen kunnen werken. Canberra erkent dat er geen realistisch alternatief is voor zijn alliantie met de VS en probeert deze juist te verdiepen.
‘Doubling down’ is het Australische antwoord op Amerika’s geactualiseerde veiligheidsdoctrine, gericht op burdenshifting en het afschrikken van China. Terwijl Europese leiders sinds het aantreden van de tweede regering‑Trump en de NAVO-top in Den Haag steeds nadrukkelijker spreken over een wereld waarin de VS geen vaste steunpilaar meer zijn, trekt Australië — ondanks een vergelijkbaar uitdagende strategische omgeving en jarenlange onderinvestering in defensie — de tegenovergestelde conclusie. Canberra ziet geen realistisch of wenselijk alternatief voor een veiligheids- en buitenlandpolitiek die stevig in de Amerikaanse alliantie verankerd blijft.
In de nieuwe nationale defensiestrategie die de Australische regering onlangs presenteerde, staan drie elementen centraal: een afschrikkingsdoctrine gebaseerd op het voorkomen van agressie (deterrence by denial), het nemen van eigen verantwoordelijkheid voor de continentale verdediging, en de vaststelling dat de Verenigde Staten als bondgenoot onvervangbaar zijn.
De eerste twee pijlers zijn inmiddels ook in Europa gemeengoed, zowel binnen de EU als binnen de NAVO. Maar in de aanloop naar de NAVO-top in Ankara — waar landen hun voortgang in investeringen en capaciteitsopbouw zullen bespreken — verdient juist de Australische keuze voor de VS als blijvend strategisch ijkpunt nadere aandacht. Niet uit emotie, maar uit strategische logica.
Behalve dat een volledig zelfstandig veiligheids- en defensiebeleid onbetaalbaar zou zijn, erkent Canberra dat de VS garant staan voor een machtsbalans die autocratische regimes in toom houdt en waarbij middelgrote mogendheden binnen hun eigen regio autonome veiligheidskeuzes kunnen blijven maken.
Europa en Australië: convergerende strategische realiteiten
Natuurlijk zijn er verschillen tussen de Indo-Pacific, waar Beijing de belangrijkste dreiging vormt, en Europa, dat wordt geconfronteerd met directe agressie vanuit Moskou. Maar de factor die beide regio’s bindt, is het Chinees‑Russische ‘no limits’-partnerschap — een relatie waarin China de senior partner is en zonder wie Rusland zijn oorlog in Oekraïne niet zou kunnen volhouden, of wellicht al verloren zou hebben.
In de Australische defensiestrategie staat China’s groeiende militaire, economische en technologische macht centraal. Die verandert de wereldorde fundamenteel en vervaagt de scheidslijn tussen de Indo-Pacific en het Euro‑Atlantische gebied.
Hoewel China’s primaire doel het doorzetten van maritieme en territoriale claims in de Zuid- en Oost-Chinese Zee is, zou het een vergissing zijn om Beijing enkel als een regionale actor te zien. Australië waarschuwt al langer dat China “de grootste militaire opbouw ter wereld uitvoert, zonder de transparantie of strategische geruststelling die de regio verwacht”. Dat omvat ook de uitbreiding van het Chinese kernwapenarsenaal tot meer dan 1.000 kernkoppen in 2030.
Ook de Nederlandse Commandant der Strijdkrachten, Onno Eichelsheim, onderstreepte deze ontwikkeling tijdens zijn bezoek in 2025 aan het Nederlandse contingent dat deelnam aan de Talisman Sabre‑oefening in Noord‑Australië.
Nu geografische ligging minder gewicht heeft, worden partnerschappen gevormd op basis van strategische convergentie. Europa en Australië worden geconfronteerd met varianten van hetzelfde probleem: een nabije autoritaire macht met kernwapens, een disproportionele militaire opbouw, hybride dreigingen en inmenging en onzekerheid over de aard en timing van Amerikaanse steun in een crisis.
Zelfredzaamheid binnen de alliantie
Het Australische antwoord is niet om afstand te nemen van de Verenigde Staten, maar om binnen die alliantie — het ANZUS‑verdrag — zelfredzamer te worden. “Wij moeten een betere bondgenoot zijn”, zei de Australische minister van defensie Richard Marles tijdens een sessie van de Munich Security Conference 2026. Canberra belooft verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen verdediging, terwijl het investeert in bijdragen aan collectieve afschrikking. Een breder palet aan partnerschappen en allianties speelt daarbij een ondersteunende rol.
Veel West-Europese leiders tonen sympathie voor de ‘derde weg’ die de Canadese premier Carney poneerde op het World Economic Forum in Davos: het idee dat middelgrote mogendheden zich kunnen verenigen en om de grootmachten heen kunnen werken.
Berekenende benadering
De Australische vicepremier en minister van Defensie, Richard Marles, wijst die visie resoluut af. Bij de presentatie van de defensiestrategie stelde hij dat de internationale rechtsorde verre van verleden tijd is en dat bestaande regels en normen nog steeds het fundament vormen van het merendeel van de internationale interacties. Het is juist de combinatie van regels, allianties en militaire afschrikking die middelgrote democratieën zoals Australië zekerheid en handelingsperspectief biedt. Een wereld die zich neerlegt bij louter machtspolitiek, doet dat volgens Canberra niet.
Militair gezien zijn de EU en de Europese pijler binnen de NAVO vergelijkbare middelgrote mogendheden. Een meer berekenende benadering zou ook Europa’s leidraad moeten zijn bij het afschrikken van Rusland, het verdedigen van Oekraïne en het vormgeven van een toekomstbestendige internationale rechtsorde.
De VS als onmisbare bondgenoot
De liberale orde vereist harde macht om geloofwaardig te zijn. Hoewel sommige Europese leiders het graag anders zouden zien, beschikken alleen de VS over de middelen, schaal en systemen om die ruggensteun te bieden.
Daarom is de Euro-Atlantische veiligheidsarchitectuur sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog gebouwd op Amerikaanse militaire aanwezigheid. En daarom vertrouwen Japan, Zuid-Korea, Taiwan, grote delen van Zuidoost-Azië, Australië en Nieuw-Zeeland sinds de jaren vijftig op Amerikaanse veiligheidsgaranties. Zonder deze Amerikaanse veiligheidsgaranties zou de internationale orde vandaag nog sterker worden beïnvloed door Chinese en Russische machtsprojectie.
Het huidige alliantienetwerk wordt getest — door Europa’s onderinvestering in defensie sinds het einde van de Koude Oorlog en door de vijandigheid van de regering-Trump tegenover bondgenoten. Dat gaf Moskou het vertrouwen en de gelegenheid om in 2014 de Krim te annexeren en daarmee de oorlog tegen Oekraïne te beginnen, en het geeft nog steeds Beijing vrij spel voor voortdurende cyberaanvallen, buitenlandse inmenging, economische dwang en een ongekende militaire opbouw in de Zuid‑Chinese Zee. Het collectieve onvermogen om internationale regels te handhaven toen, dwingt Washington tot pijnlijke keuzes nu.
Europa’s kans om koers te corrigeren
Er is niettemin positief nieuws: NAVO- en EU-landen breiden hun defensie-uitgaven uit en nieuwe relaties worden aangeknoopt met partners in Azië en de Pacific – Australië, Nieuw-Zeeland, Japan, Zuid-Korea en India. Deze samenwerkingsverbanden worden in de Indo-Pacific verwelkomd; niet als alternatieve allianties maar als ‘multipliers’ en ter versterking van bestaande capaciteiten. De uitdaging is nu om de verwachtingen van deze partnerschappen waar te maken. Een eerste stap is snelle toegang tot het EU‑defensiefonds SAFE en tot DIANA, het NAVO‑programma voor defensietechnologie.
Nationale voorbehouden en bureaucratische rompslomp, die Europese gezamenlijke defensieprojecten nog altijd vertragen, moeten daadwerkelijk worden aangepakt. De Australische aanpak van AUKUS — het trilaterale pact met de VS en het VK — en Japan’s recente hervormingen op het gebied van wapenexport tonen aan dat wanneer politieke leiders de strategische urgentie erkennen, bureaucratische blokkades kunnen worden geslecht en export- en technologiebeperkingen kunnen worden versoepeld.
Naast de bouw van een toekomstige vloot van geavanceerde nucleair aangedreven onderzeeërs maakt AUKUS ook de gezamenlijke ontwikkeling van strategische hightechcapaciteiten mogelijk. Onlangs kondigde Australië aan dat het een eigen hypersonische aanvalscapaciteit gaat ontwikkelen. Daarnaast worden twee zelfontwikkelde onbemande systemen geïntroduceerd: de autonome onderwaterdrone Ghost Shark en het onbemande gevechtsvliegtuig Ghost Bat.
Australië leert veel van Europa’s steun aan de Oekraïense strijd voor onafhankelijkheid. Maar lessen gelden voor iedereen. De onvoorspelbaarheid van opeenvolgende Amerikaanse regeringen is een begrijpelijke reden voor de drang naar grotere Europese strategische autonomie. De Australische regering erkent die onzekerheid ook, maar concludeert dat geen enkele alternatieve coalitie momenteel dezelfde afschrikkende werking kan bieden als een waarin de VS centraal staan. In plaats van te zoeken naar een Plan B, zouden Amerika’s bondgenoten in Europa en Azië beter samen kunnen werken aan een ‘Plan A+’: meer capabele bondgenoten, diepere onderlinge partnerschappen en blijvende samenwerking met een Amerika dat — ondanks recente spanningen — onmisbaar blijft.
Photo: Shutterstock
