Deze werkvorm maakt deel uit van het gezamenlijke dossier over de schaduwoorlog, dat is ontwikkeld door de Atlantische Commissie en TerInfo om leerlingen bewust te maken van de dreiging van hybride oorlogsvoering. Meer artikelen en werkvormen vind je hier.
In deze werkvorm spelen leerlingen de serious game Join the Dark Side, waarin ze in de schoenen stappen van een extremistische ronselaar en proberen In deze werkvorm maken leerlingen kennis met verschillende soorten hybride dreigingen waar Europese landen mee te maken hebben. In deze werkvorm richten we ons op Russische hybride dreigingen in wat we ook wel ‘de schaduwoorlog’ noemen: denk aan sabotage, spionage en beïnvloeding (zie het bijbehorende artikel voor meer context). Hybride dreigingen zijn activiteiten die worden uitgevoerd om met een combinatie van traditionele militaire én niet-militaire middelen een doelwit, zoals een democratie, te ondermijnen of te ontwrichten. In deze werkvorm gaan leerlingen individueel en in groepjes met actuele artikelen aan de slag die hen helpen om verschillende soorten hybride dreigingen te leren herkennen.
In expertgroepjes richten leerlingen zich op verschillende recente gevallen van hybride dreiging/activiteit. Door in een groepje drie casussen te ontleden en vervolgens klassikaal na te bespreken wat ze gevonden hebben, ontwikkelen leerlingen bewustzijn over het huidige dreigingsbeeld, zowel ten aanzien van gevaren en kwetsbaarheden als nuances en bestaande weerbaarheid en doen ze kennis op over de schaduwoorlog en de complexiteit van nieuwe ondermijningsmiddelen.
Tijd
50 minuten (of 60 minuten bij langere introductie/reflectie)
Niveau
Dit is een uitdagende (****) werkvorm, geschikt voor bovenbouw havo/vwo en hbo.
Leerdoelen
Aan de hand van deze werkvorm…
- …leren leerlingen over internationale veiligheid en (Russische) hybride dreigingen in het bijzonder.
- …maken leerlingen kennis met verschillende vormen van hybride activiteiten binnen de ‘schaduwoorlog’.
- …leren leerlingen door analyse en samenwerken om actuele gebeurtenissen in een bredere historische- en veiligheidscontext plaatsen
Benodigdheden
- Een bronnenblad en device om de bronnen mee te kunnen lezen of een printversie van de verschillende bronnen (één per leerling)
- Werkblad A (één per leerling)
- Werkblad B (één per groepje)
- Optioneel: digibord voor de uitlegvideo
Voorbereiding
- Lees de toelichting bij de werkvorm.
- Lees het artikel over Russische dreiging: https://www.atlcom.nl/lesmateriaal/artikel-hoe-bang-moeten-we-zijn-voor-het-rusland-van-poetin/.
- Zorg dat leerlingen het artikel ook kunnen lezen of toon de uitlegvideo: Van (cyber)spionage tot omkoping: de hybride dreigingen die ons uitdagen (Instituut Clingendael).
- Bekijk de bronnen in de verschillende categorieën.
- Zorg dat de leerlingen toegang hebben tot de bron die ze gaan lezen.
- Print de werkbladen (zie downloads).
Toelichting bij de werkvorm
Stap 1: Onderwerp introduceren en groepjes verdelen (10 à 15 minuten)
Introduceer het onderwerp (Russische hybride dreiging in de schaduwoorlog) op basis van het bijbehorende artikel uit het dossier. Laat leerlingen zelf het artikel lezen of bekijk ter introductie dit filmpje van Instituut Clingendael over ‘de hybride dreigingen die ons uitdagen’.
Stap 2: Individueel lezen en werkblad A invullen (15 minuten)
Verdeel de leerlingen over groepjes van drie. Elke groep krijgt een categorie hybride dreigingen toegewezen. Deel digitaal het bronnenblad met de leerlingen of geef ze printversies van de bronnen die bij hun groepje horen. Binnen de categorie leest elke leerling uit het expertgroepje (minstens) één bron over een recente hybride activiteit vanuit (vermoedelijk) Rusland. Na het lezen van de bron vullen ze individueel werkblad A in.
Let op: de bronnen verschillen in lengte. Geef leerlingen een seintje om na ca. vijf minuten aan het werkblad te beginnen, ook als ze nog niet de hele bron hebben gelezen. Het is niet erg als meerdere groepjes dezelfde bronnenset behandelen.
Stap 3: Met groepje werkblad B invullen (15 minuten)
Binnen elk groepje bespreken de leerlingen één voor één waarover ze gelezen hebben en hoe ze de vragen op werkblad A hebben beantwoord. Vervolgens vullen ze samen werkblad B in om de verschillende bronnen in een coherent geheel te kunnen plaatsen.
Loop rond in de klas en help indien nodig de groepjes op weg.
Stap 4: Klassikaal bespreken van de uitkomsten van de verschillende groepjes (10 à 15 minuten)
Nadat alle groepjes werkblad B hebben ingevuld, worden de resultaten klassikaal besproken. Elk expertgroepje presenteert kort wat ze gevonden hebben en gaan in op de samenhang tussen de hybride activiteiten waarover ze gelezen hebben.
Mogelijke reflectievragen om de les mee af te sluiten:
- Welk type hybride dreiging vind je het meest en welke het minst gevaarlijk? Waarom?
- Hoe zouden we ons in Nederland nog beter kunnen verdedigen tegen dergelijke dreigingen?
- In hoeverre vind je het belangrijk om ons bewust te zijn van wat er zich afspeelt in de schaduwoorlog?
